W skrócie
- W dużym badaniu VITAL witamina D (2000 IU/dobę) nie zmniejszyła ryzyka nowotworów ani poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u zdrowych dorosłych.
- W tym samym badaniu nie zmniejszyła też ryzyka złamań u osób niewybranych pod kątem niedoboru.
- Polskie zalecenia z 2023 roku sugerują profilaktyczną suplementację witaminy D u dorosłych, zwłaszcza przy niewystarczającej ekspozycji na słońce.
- Kwasy omega-3 w dawce 1 g/dobę nie zmniejszyły ryzyka zawału, udaru ani nowotworów w badaniu VITAL.
- Suplementacja omega-3 wiązała się z nieco większym ryzykiem migotania przedsionków, zwłaszcza w dawkach powyżej 1 g/dobę.
Witamina D i omega-3 to chyba najpopularniejsze suplementy w Polsce – także wśród osób aktywnych. Często przyjmujemy je „na wszystko”: odporność, serce, kości, mięśnie. Co na ten temat mówią największe badania?
Witamina D
Co pokazują badania i wytyczne
Badanie VITAL objęło ponad 25 tysięcy zdrowych dorosłych w USA. Witamina D3 w dawce 2000 IU/dobę przez ok. 5 lat nie zmniejszyła częstości nowotworów inwazyjnych ani poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych w porównaniu z placebo. [1]
W analizie złamań w badaniu VITAL witamina D nie zmniejszyła ryzyka złamań u ogólnie zdrowych osób w średnim i starszym wieku, niewybranych pod kątem niedoboru. [2]
Metaanaliza z 2018 roku wykazała, że suplementacja witaminy D nie zapobiega złamaniom ani upadkom i nie poprawia w istotny klinicznie sposób gęstości mineralnej kości. [3]
Wytyczne Endocrine Society z 2024 roku nie zalecają rutynowej suplementacji w dawkach wyższych niż zalecane spożycie ani rutynowego oznaczania stężenia 25(OH)D u zdrowych dorosłych poniżej 75. roku życia; suplementację sugerują m.in. u osób po 75. roku życia, kobiet w ciąży i osób ze stanem przedcukrzycowym. [4]
Polskie zalecenia z 2023 roku sugerują u dorosłych profilaktyczną suplementację, zwykle w dawce 800–2000 IU/dobę zależnie od masy ciała, zwłaszcza w miesiącach o małym nasłonecznieniu i przy niewystarczającej ekspozycji na słońce. [5]
Kwasy omega-3
Co pokazują badania i wytyczne
W badaniu VITAL kwasy omega-3 z ryb morskich (1 g/dobę) nie zmniejszyły ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych ani nowotworów u zdrowych dorosłych. [6]
W badaniu REDUCE-IT u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym i podwyższonymi triglicerydami, leczonych statyną, wysoka dawka oczyszczonego estru etylowego kwasu eikozapentaenowego (4 g/dobę – jest to lek, a nie suplement) zmniejszyła częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych. Wynik bywa dyskutowany ze względu na rodzaj placebo. [7]
Metaanaliza badań z randomizacją wykazała, że suplementacja omega-3 wiązała się z umiarkowanie zwiększonym ryzykiem migotania przedsionków, większym przy dawkach powyżej 1 g/dobę. [8]
Moje podejście
Witaminę D traktuję jako uzupełnienie niedoboru, a nie „eliksir na wszystko”. U większości osób w Polsce, szczególnie jesienią i zimą, rozsądna jest profilaktyczna dawka zgodna z polskimi zaleceniami. Stężenie 25(OH)D oznaczam wtedy, gdy wynik może zmienić postępowanie – np. przy osteoporozie, złamaniach zmęczeniowych, chorobach jelit czy podejrzeniu REDs.
Jeśli chodzi o omega-3, najpierw pytam o dietę: dwie porcje tłustych ryb w tygodniu to dla większości osób dobry punkt wyjścia. Suplementację omawiam indywidualnie, biorąc pod uwagę wskazania i ryzyko.
Ograniczenia danych
- Uczestnicy badania VITAL w większości nie mieli niedoboru witaminy D – wyniki nie dotyczą osób z niedoborem.
- Badania dotyczyły głównie zdrowych osób w średnim i starszym wieku, a nie sportowców.
- Dane dotyczące wpływu witaminy D i omega-3 na wyniki sportowe i regenerację są ograniczone i niejednoznaczne.
Źródła
- Manson JE i wsp. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. N Engl J Med. 2019;380(1):33-44. PMID: 30415629. doi: 10.1056/NEJMoa1809944
- LeBoff MS i wsp. Supplemental Vitamin D and Incident Fractures in Midlife and Older Adults. N Engl J Med. 2022;387(4):299-309. PMID: 35939577. doi: 10.1056/NEJMoa2202106
- Bolland MJ i wsp. Effects of vitamin D supplementation on musculoskeletal health: a systematic review, meta-analysis, and trial sequential analysis. Lancet Diabetes Endocrinol. 2018;6(11):847-858. PMID: 30293909. doi: 10.1016/S2213-8587(18)30265-1
- Demay MB i wsp. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(8):1907-1947. PMID: 38828931. doi: 10.1210/clinem/dgae290
- Płudowski P i wsp. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023;15(3). PMID: 36771403. doi: 10.3390/nu15030695
- Manson JE i wsp. Marine n-3 Fatty Acids and Prevention of Cardiovascular Disease and Cancer. N Engl J Med. 2019;380(1):23-32. PMID: 30415637. doi: 10.1056/NEJMoa1811403
- Bhatt DL i wsp. Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia. N Engl J Med. 2019;380(1):11-22. PMID: 30415628. doi: 10.1056/NEJMoa1812792
- Gencer B i wsp. Effect of Long-Term Marine ɷ-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation in Randomized Controlled Trials of Cardiovascular Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis. Circulation. 2021;144(25):1981-1990. PMID: 34612056. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055654
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.
