W skrócie
- Melatonina skraca czas zasypiania i nieznacznie wydłuża sen – średnio o kilka minut.
- Dobrze udokumentowanym zastosowaniem jest zespół nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag).
- Europejskie wytyczne dopuszczają melatoninę o przedłużonym uwalnianiu w bezsenności u osób po 55. roku życia, przez ograniczony czas.
- Zawartość melatoniny w suplementach bywa bardzo różna od deklarowanej na etykiecie.
- W przewlekłej bezsenności leczeniem pierwszego wyboru jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT-I).
Melatonina to hormon wydzielany przez szyszynkę wieczorem, gdy robi się ciemno. Sygnalizuje organizmowi porę snu. W Polsce jest dostępna jako suplement diety i lek bez recepty (część preparatów, np. o przedłużonym uwalnianiu, wydawana jest na receptę), a wiele osób – także sportowców – sięga po nią przy problemach ze snem.
Jak działa na sen
Co pokazują badania i wytyczne
W metaanalizie 19 badań z randomizacją melatonina skracała czas zasypiania średnio o ok. 7 minut i wydłużała całkowity czas snu o ok. 8 minut w porównaniu z placebo. Poprawiała też subiektywną jakość snu. [1]
Jet lag
Co pokazują badania i wytyczne
Przegląd Cochrane wykazał, że melatonina przyjmowana wieczorem w miejscu docelowym zmniejsza objawy jet lagu, szczególnie przy podróżach przez 5 lub więcej stref czasowych na wschód. [2]
Melatonina w leczeniu bezsenności
Co pokazują badania i wytyczne
Europejskie wytyczne leczenia bezsenności z 2023 roku zalecają terapię poznawczo-behawioralną (CBT-I) jako leczenie pierwszego wyboru. Melatoninę o przedłużonym uwalnianiu można rozważyć u osób po 55. roku życia, przez okres do 3 miesięcy. Melatonina o szybkim uwalnianiu nie jest zalecana w leczeniu bezsenności ze względu na słabe dowody. [3]
Jakość suplementów
Co pokazują badania i wytyczne
W analizie 31 suplementów z melatoniną rzeczywista zawartość wahała się od -83% do +478% wartości deklarowanej, a część produktów zawierała serotoninę. [4]
W analizie żelków z melatoniną dostępnych w USA zawartość wynosiła od 74% do 347% wartości deklarowanej. [5]
Moje podejście
Melatonina bywa pomocna przy przesunięciu rytmu snu, jet lagu czy podróżach na zawody. W przewlekłej bezsenności zaczynam jednak od ustalenia przyczyny i od metod niefarmakologicznych, a gdy jest wskazanie – omawiam leczenie farmakologiczne zgodne z wytycznymi.
Jeśli melatonina, to wolę preparaty zarejestrowane jako lek niż suplementy o niepewnym składzie, a dawkę i porę przyjmowania ustalamy indywidualnie.
Ograniczenia danych
- Badania nad melatoniną były zwykle krótkie i obejmowały różne dawki i preparaty.
- Niewiele badań dotyczyło sportowców i osób aktywnych.
- Analizy zawartości suplementów prowadzono głównie w Kanadzie i USA.
- Przegląd Cochrane dotyczący jet lagu pochodzi z 2002 roku i od tego czasu nie był aktualizowany.
Źródła
- Ferracioli-Oda E i wsp. Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS One. 2013;8(5):e63773. PMID: 23691095. doi: 10.1371/journal.pone.0063773
- Herxheimer A i wsp. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. Cochrane Database Syst Rev. 2002. PMID: 12076414. doi: 10.1002/14651858.CD001520
- Riemann D i wsp. The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. 2023;32(6):e14035. PMID: 38016484. doi: 10.1111/jsr.14035
- Erland LA i wsp. Melatonin Natural Health Products and Supplements: Presence of Serotonin and Significant Variability of Melatonin Content. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):275-281. PMID: 27855744. doi: 10.5664/jcsm.6462
- Cohen PA i wsp. Quantity of Melatonin and CBD in Melatonin Gummies Sold in the US. JAMA. 2023;329(16):1401-1402. PMID: 37097362. doi: 10.1001/jama.2023.2296
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.
