Kontuzje u osób aktywnych: amatorzy i sportowcy

lek. Natalia Zelek · opublikowano:

· ostatnia aktualizacja:

W skrócie

  • Wiele urazów u osób aktywnych to urazy przeciążeniowe – wynikają z obciążeń przekraczających możliwości adaptacji tkanek.
  • Ryzyko rośnie szczególnie przy gwałtownym zwiększaniu obciążeń treningowych.
  • Dobrze rozwinięta sprawność i regularny trening siłowy wiążą się z mniejszym ryzykiem urazów.
  • Powrót do sportu powinien opierać się na kryteriach funkcjonalnych, a nie tylko na upływie czasu.
  • Sen, odżywianie i niedobór energii także wpływają na ryzyko kontuzji.

Kontuzje dotyczą zarówno zawodowców, jak i amatorów. Amatorzy często trenują po pracy, z mniejszym zapleczem regeneracyjnym i bez opieki zespołu medycznego – a ambicje mają podobne.

Obciążenie treningowe

Co pokazują badania i wytyczne

Konsensus MKOl z 2016 roku wskazuje, że nieprawidłowo zarządzane obciążenie – zwłaszcza gwałtowne zmiany objętości lub intensywności – jest istotnym czynnikiem ryzyka urazów. [1]

Gabbett opisuje „paradoks prewencji urazów”: odpowiednio wysokie, stopniowo budowane obciążenia rozwijają sprawność, która chroni przed urazem, natomiast nagłe skoki obciążeń zwiększają ryzyko. [2]

Co chroni przed urazami

Co pokazują badania i wytyczne

W metaanalizie badań z randomizacją programy treningu siłowego zmniejszały ryzyko urazów sportowych do mniej niż jednej trzeciej, programy propriocepcji zmniejszały je mniej więcej o połowę, a samo rozciąganie nie wykazało działania ochronnego. [3]

Powrót do sportu

Co pokazują badania i wytyczne

Konsensus z 2016 roku opisuje powrót do sportu jako proces etapowy: od powrotu do udziału w treningu, przez powrót do sportu, po powrót do poziomu sprzed urazu. Decyzja powinna być wspólna – sportowca, lekarza, fizjoterapeuty i trenera – i opierać się na kryteriach, a nie tylko na kalendarzu. [4]

Moje podejście

Przy kontuzji pytam nie tylko „co boli”, ale też „co się zmieniło”: nowy plan treningowy, starty, mniej snu, odchudzanie, stres. U osób z nawracającymi złamaniami zmęczeniowymi zawsze myślę o niedoborze energii (REDs) – dotyczy on zarówno kobiet, jak i mężczyzn.

Leczenie planuję razem z fizjoterapeutą, a powrót do pełnych obciążeń ustalamy na podstawie funkcji, nie tylko czasu od urazu.

Ograniczenia danych

  • Badania nad obciążeniami treningowymi dotyczyły głównie sportowców drużynowych i zawodowców.
  • Programy prewencyjne w badaniach były różne, co utrudnia wskazanie jednego najlepszego.

Źródła

  1. Soligard T i wsp. How much is too much? (Part 1) International Olympic Committee consensus statement on load in sport and risk of injury. Br J Sports Med. 2016;50(17):1030-41. PMID: 27535989. doi: 10.1136/bjsports-2016-096581
  2. Gabbett TJ i wsp. The training-injury prevention paradox: should athletes be training smarter and harder?. Br J Sports Med. 2016;50(5):273-80. PMID: 26758673. doi: 10.1136/bjsports-2015-095788
  3. Lauersen JB i wsp. The effectiveness of exercise interventions to prevent sports injuries: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Br J Sports Med. 2014;48(11):871-7. PMID: 24100287. doi: 10.1136/bjsports-2013-092538
  4. Ardern CL i wsp. 2016 Consensus statement on return to sport from the First World Congress in Sports Physical Therapy, Bern. Br J Sports Med. 2016;50(14):853-64. PMID: 27226389. doi: 10.1136/bjsports-2016-096278

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.

Natalia Zelek

lek. Natalia Zelek, PWZ 3988496, nr księgi rejestrowej RPWDL 000000302161 – lekarka w trakcie specjalizacji z Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu. Konsultacje online oraz stacjonarnie w Warszawie.

© 2026 lek. Natalia Zelek · PWZ 3988496 · NIP 8691968291 · REGON 528520370 · Jak powstają materiały · Polityka prywatności