W skrócie
- Podstawą diagnostyki narządu ruchu jest wywiad i badanie lekarskie – badania obrazowe je uzupełniają.
- RTG dobrze pokazuje kości i zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych, USG narządu ruchu – m.in. ścięgna, więzadła, mięśnie i płyn w stawie, a rezonans – struktury wewnątrzstawowe i kość.
- Zmiany w badaniach obrazowych są bardzo częste także u osób bez żadnych dolegliwości.
- W typowym bólu krzyża bez niepokojących objawów rutynowe badania obrazowe nie poprawiają wyników leczenia.
- Wynik badania trzeba zawsze interpretować w kontekście objawów i badania klinicznego.
Coraz więcej osób trafia na konsultację z gotowym rezonansem – i z niepokojem po przeczytaniu opisu. „Zwyrodnienie”, „degeneracja”, „uszkodzenie łąkotki” brzmią groźnie. Nie zawsze jednak tłumaczą, skąd bierze się ból.
Jakie badanie do czego
- Badanie lekarskie – wywiad, oglądanie, badanie ruchomości, siły, stabilności i testy kliniczne. Od niego zaczyna się diagnostyka.
- RTG – kości, złamania, ustawienie stawów, zaawansowanie choroby zwyrodnieniowej.
- USG narządu ruchu – ścięgna, więzadła, mięśnie, kaletki, płyn w stawie; badanie dynamiczne, w ruchu, bez promieniowania.
- Rezonans magnetyczny (MRI) – łąkotki, więzadła wewnątrzstawowe, chrząstka, obrzęk szpiku kostnego, kręgosłup.
- Tomografia komputerowa – szczegółowa ocena kości, np. przy złożonych złamaniach.
Zmiany bez objawów są częste
Co pokazują badania i wytyczne
W przeglądzie systematycznym badań obrazowych kręgosłupa osób bez bólu pleców cechy zwyrodnienia krążka międzykręgowego stwierdzano u ok. 37% dwudziestolatków i u ponad 90% osób po 80. roku życia, a uwypuklenia krążka – odpowiednio u ok. 30% i ponad 80%. [1]
W metaanalizie badań MRI kolan u dorosłych bez urazu i bez dolegliwości cechy choroby zwyrodnieniowej, takie jak ubytki chrząstki czy uszkodzenia łąkotek, były częste i ich częstość rosła z wiekiem. [2]
Kiedy obrazowanie nie pomaga
Co pokazują badania i wytyczne
W metaanalizie badań z randomizacją u osób z bólem krzyża bez cech poważnej choroby rutynowe wykonywanie RTG, MRI lub TK nie poprawiało wyników leczenia w porównaniu ze zwykłą opieką bez obrazowania. [3]
Moje podejście
Zanim zlecę badanie, zastanawiam się, czy jego wynik zmieni decyzję o leczeniu. Jeśli nie – często lepiej zacząć od leczenia i obserwacji.
Kiedy pacjent przychodzi z gotowym badaniem, omawiam opis w kontekście objawów, aktywności i badania klinicznego. Ten sam obraz u dwóch osób może oznaczać zupełnie inne postępowanie. W razie potrzeby pokieruję na badanie USG lub inną diagnostykę.
Ograniczenia danych
- Przeglądy dotyczące zmian bezobjawowych obejmowały badania o różnej metodologii i różnych grupach wiekowych.
- Dokładność USG zależy w dużym stopniu od doświadczenia osoby wykonującej badanie.
Źródła
- Brinjikji W i wsp. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(4):811-6. PMID: 25430861. doi: 10.3174/ajnr.A4173
- Culvenor AG i wsp. Prevalence of knee osteoarthritis features on magnetic resonance imaging in asymptomatic uninjured adults: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2019;53(20):1268-1278. PMID: 29886437. doi: 10.1136/bjsports-2018-099257
- Chou R i wsp. Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis. Lancet. 2009;373(9662):463-72. PMID: 19200918. doi: 10.1016/S0140-6736(09)60172-0
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.
