W skrócie
- Minimalne zalecane spożycie białka dla dorosłych to ok. 0,8 g/kg masy ciała na dobę – to poziom chroniący przed niedoborem, a nie optymalny dla osób trenujących.
- Osobom aktywnym fizycznie wytyczne sugerują zwykle 1,2–2,0 g/kg mc./dobę, w zależności od rodzaju treningu i celu.
- Korzyść z dodatkowego białka dla przyrostu masy mięśniowej stabilizuje się w badaniach ok. 1,6 g/kg mc./dobę.
- Dobrze zbilansowana dieta wegetariańska lub wegańska może pokryć zapotrzebowanie także u sportowców.
- Przy diecie wegańskiej konieczna jest suplementacja witaminy B12.
Białko to jeden z najczęstszych tematów pytań osób trenujących: ile go jeść, czy odżywka jest konieczna i czy na diecie roślinnej da się budować mięśnie. Poniżej odpowiedzi oparte na stanowiskach ekspertów i badaniach.
Ile białka potrzebujesz
Co pokazują badania i wytyczne
Zalecane dzienne spożycie białka dla dorosłych wynosi ok. 0,8 g/kg masy ciała. Stanowisko International Society of Sports Nutrition wskazuje, że dla większości osób ćwiczących wystarczające jest 1,4–2,0 g/kg mc./dobę, rozłożone na kilka posiłków. [1]
Wspólne stanowisko American College of Sports Medicine, Academy of Nutrition and Dietetics i Dietitians of Canada zaleca sportowcom ok. 1,2–2,0 g/kg mc./dobę. [2]
W metaanalizie 49 badań suplementacja białka zwiększała przyrost siły i masy mięśniowej podczas treningu oporowego, a korzyść przestawała rosnąć powyżej ok. 1,6 g/kg mc./dobę (górna granica przedziału ufności wynosiła ok. 2,2 g/kg mc./dobę, więc część osób może odnosić korzyść z nieco większej ilości). [3]
Przykład: osoba ważąca 70 kg, trenująca siłowo, potrzebuje zwykle ok. 100–120 g białka dziennie – to np. 4 posiłki po 25–30 g białka.
Dieta wegetariańska i wegańska
Co pokazują badania i wytyczne
Academy of Nutrition and Dietetics uznaje, że odpowiednio zaplanowana dieta wegetariańska, w tym wegańska, jest zdrowa, pełnowartościowa i odpowiednia na każdym etapie życia, także dla sportowców. Osoby na diecie wegańskiej potrzebują pewnego źródła witaminy B12 – suplementu lub produktów wzbogacanych. [4]
W 12-tygodniowym badaniu młodzi mężczyźni na diecie wegańskiej i na diecie mieszanej, spożywający tyle samo białka (ok. 1,6 g/kg mc./dobę), uzyskali podobny przyrost masy mięśniowej i siły. [5]
Metaanaliza badań nie wykazała różnicy w przyroście siły i beztłuszczowej masy ciała między suplementacją białkiem sojowym a białkiem zwierzęcym podczas treningu oporowego. [6]
Mięso, nabiał czy rośliny?
Białko zwierzęce (mięso, ryby, jaja, nabiał) jest pełnowartościowe i łatwo przyswajalne. Białko roślinne (strączki, tofu, tempeh, seitan, orzechy, zboża) też dobrze się sprawdza, jeśli dieta jest urozmaicona, a ilość białka – wystarczająca. Wybór sposobu żywienia to kwestia preferencji, zdrowia i wartości – każdy z nich można dobrze zaplanować.
Moje podejście
Na konsultacji sprawdzam, ile białka i energii realnie jesz w stosunku do treningu i celu – czy chcesz budować siłę, schudnąć bez utraty mięśni, czy wrócić do formy po urazie. Szczególnie uważnie patrzę na osoby, które jedzą za mało w stosunku do wysiłku – to droga do niedoboru energii (REDs).
Nie narzucam jednego modelu żywienia. Pomagam tak ułożyć dietę – mięsną, wegetariańską czy wegańską – żeby pokrywała potrzeby, a przy konieczności szczegółowego jadłospisu współpracuję z dietetykiem.
Ograniczenia danych
- Wiele badań nad białkiem dotyczyło młodych mężczyzn; danych o kobietach i osobach starszych jest mniej.
- Badania porównujące diety roślinne i mieszane były krótkie i obejmowały niewielkie grupy.
- Zapotrzebowanie zależy m.in. od wieku, rodzaju treningu, deficytu kalorycznego i chorób – np. nerek.
Źródła
- Jäger R i wsp. International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. PMID: 28642676. doi: 10.1186/s12970-017-0177-8
- Thomas DT i wsp. American College of Sports Medicine Joint Position Statement. Nutrition and Athletic Performance. Med Sci Sports Exerc. 2016;48(3):543-68. PMID: 26891166. doi: 10.1249/MSS.0000000000000852
- Morton RW i wsp. A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. Br J Sports Med. 2018;52(6):376-384. PMID: 28698222. doi: 10.1136/bjsports-2017-097608
- Melina V i wsp. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet. 2016;116(12):1970-1980. PMID: 27886704. doi: 10.1016/j.jand.2016.09.025
- Hevia-Larraín V i wsp. High-Protein Plant-Based Diet Versus a Protein-Matched Omnivorous Diet to Support Resistance Training Adaptations: A Comparison Between Habitual Vegans and Omnivores. Sports Med. 2021;51(6):1317-1330. PMID: 33599941. doi: 10.1007/s40279-021-01434-9
- Messina M i wsp. No Difference Between the Effects of Supplementing With Soy Protein Versus Animal Protein on Gains in Muscle Mass and Strength in Response to Resistance Exercise. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2018;28(6):674-685. PMID: 29722584. doi: 10.1123/ijsnem.2018-0071
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.
