Leczenie otyłości u osób aktywnych – także farmakologiczne

lek. Natalia Zelek · opublikowano:

· ostatnia aktualizacja:

W skrócie

  • Otyłość jest przewlekłą chorobą, a nie kwestią „słabej woli”. Leczy się ją długoterminowo.
  • Nowe stanowiska ekspertów zalecają ocenę nie tylko BMI, ale też rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i powikłań zdrowotnych.
  • Leki z grupy analogów GLP-1 (i nowsze leki o podwójnym działaniu) w dużych badaniach zmniejszały masę ciała średnio o kilkanaście–dwadzieścia procent w ciągu ok. 1,5 roku.
  • Podczas odchudzania ubywa też część beztłuszczowej masy ciała. Trening oporowy i odpowiednia ilość białka pomagają ją chronić.
  • Po odstawieniu leku większość osób odzyskuje znaczną część masy ciała – leczenie trzeba planować na lata.

Osoby z otyłością często słyszą: „więcej się ruszaj i mniej jedz”. Ruch i odżywianie są fundamentem, ale otyłość to choroba o złożonych przyczynach – biologicznych, hormonalnych, psychologicznych i środowiskowych. Dlatego jej leczenie powinno być tak samo rzetelne jak leczenie nadciśnienia czy cukrzycy.

Otyłość to choroba przewlekła

Co pokazują badania i wytyczne

Kanadyjskie wytyczne kliniczne opisują otyłość jako złożoną, przewlekłą chorobę i podkreślają, że celem leczenia jest poprawa zdrowia i jakości życia, a nie wyłącznie spadek masy ciała. [1]

Europejskie Towarzystwo Badań nad Otyłością (EASO) zaproponowało w 2024 roku, by rozpoznanie opierać nie tylko na BMI, ale też na ilości tkanki tłuszczowej trzewnej (np. stosunku obwodu talii do wzrostu) oraz na obecności powikłań – medycznych, czynnościowych i psychologicznych. Leczenie, w tym farmakologiczne, należy dobierać do zaawansowania choroby. [2]

Komisja „The Lancet Diabetes & Endocrinology” w 2025 roku wprowadziła rozróżnienie na otyłość przedkliniczną i kliniczną – tę drugą rozpoznaje się, gdy nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje już zaburzenia funkcji narządów lub ogranicza codzienne funkcjonowanie. [3]

Leki z grupy analogów GLP-1

GLP-1 to hormon wydzielany w jelitach po posiłku. Leki działające podobnie zmniejszają apetyt, wydłużają uczucie sytości i poprawiają kontrolę glikemii. Nowsze leki działają jednocześnie na receptory GLP-1 i GIP.

Co pokazują badania i wytyczne

W badaniu STEP 1 u osób z otyłością lub nadwagą (bez cukrzycy) semaglutyd podawany raz w tygodniu, razem z interwencją dotyczącą stylu życia, zmniejszył masę ciała średnio o 14,9% w ciągu 68 tygodni, w porównaniu z 2,4% w grupie placebo. [4]

W badaniu SURMOUNT-1 tirzepatyd (lek działający na receptory GIP i GLP-1) w ciągu 72 tygodni zmniejszył masę ciała średnio o 15–21% (zależnie od dawki), w porównaniu z 3,1% w grupie placebo. [5]

W badaniu SELECT u osób z nadwagą lub otyłością i chorobą sercowo-naczyniową, bez cukrzycy, semaglutyd zmniejszył ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (zawał, udar, zgon sercowo-naczyniowy) o około 20%. [6]

Najczęstsze działania niepożądane to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: nudności, biegunka, zaparcia, wymioty – zwykle łagodne lub umiarkowane i przejściowe. [4, 5]

Leki te są dostępne wyłącznie na receptę. Zgodnie z charakterystyką produktów leczniczych nie stosuje się ich m.in. w ciąży i podczas karmienia piersią ani u osób z rakiem rdzeniastym tarczycy w wywiadzie osobistym lub rodzinnym albo z zespołem MEN2. Ostrożności wymagają m.in. przebyte zapalenie trzustki i choroby pęcherzyka żółciowego. O tym, czy leczenie jest wskazane i bezpieczne, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia.

Co z mięśniami?

Co pokazują badania i wytyczne

Każda metoda odchudzania – dieta, leki czy operacja – zabiera oprócz tkanki tłuszczowej także część beztłuszczowej masy ciała. U starszych osób z otyłością odchudzanie połączone z treningiem oporowym i wytrzymałościowym najbardziej poprawiało sprawność i ograniczało utratę beztłuszczowej masy ciała. [7]

Stanowisko International Society of Sports Nutrition wskazuje, że u osób aktywnych fizycznie spożycie białka na poziomie ok. 1,4–2,0 g/kg masy ciała na dobę wspiera budowę i utrzymanie masy mięśniowej. [8]

Co po odstawieniu leku?

Co pokazują badania i wytyczne

W przedłużeniu badania STEP 1 rok po odstawieniu semaglutydu uczestnicy odzyskali średnio około dwóch trzecich utraconej masy ciała, a korzystne zmiany parametrów kardiometabolicznych w dużej mierze się cofnęły. [9]

Moje podejście

Leczenie otyłości zaczynam od rozmowy bez oceniania: o historii masy ciała, jedzeniu, śnie, stresie, aktywności i chorobach towarzyszących. Zlecam badania, które pozwalają ocenić powikłania metaboliczne i wykluczyć inne przyczyny przyrostu masy ciała.

Leki traktuję jako jedno z narzędzi, a nie zamiennik zmiany stylu życia. Gdy jest wskazanie, mogę zaproponować leczenie farmakologiczne – omawiając korzyści, działania niepożądane, przeciwwskazania i koszty. Równolegle bardzo zależy mi na treningu oporowym i odpowiedniej ilości białka, żeby chronić mięśnie, oraz na planie na czas po zakończeniu terapii.

Jako lekarka pracująca na co dzień z narządem ruchu widzę, jak masa ciała wpływa na stawy, ból i możliwość trenowania. Dlatego leczenie otyłości łączę z planem bezpiecznej aktywności.

Ograniczenia danych

  • Największe badania leków były finansowane przez producentów.
  • Badania prowadzono głównie przez 1–2 lata; dane o skutkach wieloletnich wciąż się zbierają.
  • Większość badań mierzyła beztłuszczową masę ciała, a nie bezpośrednio siłę czy sprawność mięśni.
  • Wyniki badań to średnie – odpowiedź na leczenie u konkretnej osoby może być różna.

Źródła

  1. Wharton S i wsp. Obesity in adults: a clinical practice guideline. CMAJ. 2020;192(31):E875-E891. PMID: 32753461. doi: 10.1503/cmaj.191707
  2. Busetto L i wsp. A new framework for the diagnosis, staging and management of obesity in adults. Nat Med. 2024;30(9):2395-2399. PMID: 38969880. doi: 10.1038/s41591-024-03095-3
  3. Rubino F i wsp. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. Lancet Diabetes Endocrinol. 2025;13(3):221-262. PMID: 39824205. doi: 10.1016/S2213-8587(24)00316-4
  4. Wilding JPH i wsp. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. PMID: 33567185. doi: 10.1056/NEJMoa2032183
  5. Jastreboff AM i wsp. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205-216. PMID: 35658024. doi: 10.1056/NEJMoa2206038
  6. Lincoff AM i wsp. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes. N Engl J Med. 2023;389(24):2221-2232. PMID: 37952131. doi: 10.1056/NEJMoa2307563
  7. Villareal DT i wsp. Aerobic or Resistance Exercise, or Both, in Dieting Obese Older Adults. N Engl J Med. 2017;376(20):1943-1955. PMID: 28514618. doi: 10.1056/NEJMoa1616338
  8. Jäger R i wsp. International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. PMID: 28642676. doi: 10.1186/s12970-017-0177-8
  9. Wilding JPH i wsp. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553-1564. PMID: 35441470. doi: 10.1111/dom.14725

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.

Natalia Zelek

lek. Natalia Zelek, PWZ 3988496, nr księgi rejestrowej RPWDL 000000302161 – lekarka w trakcie specjalizacji z Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu. Konsultacje online oraz stacjonarnie w Warszawie.

© 2026 lek. Natalia Zelek · PWZ 3988496 · NIP 8691968291 · REGON 528520370 · Jak powstają materiały · Polityka prywatności