REDs, czyli gdy trenujesz dużo, a organizm dostaje za mało energii

lek. Natalia Zelek · opublikowano:

· ostatnia aktualizacja:

W skrócie

  • REDs (względny niedobór energii w sporcie) to zespół zaburzeń wynikających z tego, że organizm przez dłuższy czas dostaje za mało energii w stosunku do wydatku na trening.
  • Dotyczy kobiet i mężczyzn, zawodowców i amatorów – nie tylko osób bardzo szczupłych.
  • Może objawiać się m.in. zmęczeniem, spadkiem formy, zaburzeniami miesiączkowania, złamaniami zmęczeniowymi, częstszymi infekcjami i pogorszeniem nastroju.
  • Brak miesiączki u osoby trenującej nie jest „normalnym efektem treningu” i wymaga diagnostyki.
  • Podstawą leczenia jest przywrócenie odpowiedniej podaży energii – często z pomocą zespołu: lekarza, dietetyka i psychologa.

Trenujesz regularnie, starasz się „jeść zdrowo”, a mimo to forma spada, ciągle jesteś zmęczony albo zmęczona, łapiesz kolejne kontuzje? Jedną z przyczyn, o której wciąż mówi się za mało, jest zbyt mała ilość energii w stosunku do tego, ile wydatkuje organizm. Tak powstaje REDs – Relative Energy Deficiency in Sport.

Czym jest REDs

Co pokazują badania i wytyczne

Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) opisuje REDs jako zespół zaburzeń funkcjonowania organizmu – fizycznego i psychicznego – spowodowany przewlekłą lub znaczną niską dostępnością energii (ang. low energy availability, LEA). [1, 2] Dostępność energii to ilość energii z pożywienia, która zostaje organizmowi po „opłaceniu” treningu – na pracę hormonów, kości, układu odpornościowego i wszystkich innych procesów.

Konsensus z 2023 roku rozróżnia niską dostępność energii, która jest krótkotrwała i odwracalna, od niskiej dostępności energii, która jest problematyczna – długotrwała lub głęboka i prowadząca do szkód zdrowotnych. [1]

Kogo dotyczy

Niedobór energii nie zawsze wynika z celowego odchudzania. Bardzo często jest nieświadomy: ktoś zwiększa objętość treningów, ale nie je proporcjonalnie więcej, albo próbuje jednocześnie „zrzucić” kilka kilogramów i poprawić wyniki.

Co pokazują badania i wytyczne

REDs może dotyczyć kobiet i mężczyzn, sportowców na każdym poziomie, w tym sportowców z niepełnosprawnościami. Szczególnie narażone są dyscypliny, w których liczy się niska masa ciała, kategorie wagowe lub estetyka sylwetki, a także sporty wytrzymałościowe. [1]

Jakie mogą być objawy

Co pokazują badania i wytyczne

Problematyczna niska dostępność energii może wpływać na wiele układów: gospodarkę hormonalną i funkcje rozrodcze, zdrowie kości, metabolizm, układ odpornościowy, krwiotwórczy i sercowo-naczyniowy, a także na samopoczucie psychiczne. Wpływa też na wydolność – m.in. na siłę, wytrzymałość, koordynację i zdolność do regeneracji. [1, 2]

  • przewlekłe zmęczenie, brak energii do treningu, spadek formy mimo ćwiczeń
  • zaburzenia miesiączkowania lub brak miesiączki, u mężczyzn m.in. obniżone libido
  • złamania zmęczeniowe i nawracające urazy
  • częste infekcje, gorsze gojenie się
  • drażliwość, gorszy nastrój, problemy z koncentracją i snem

Ważne: przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej może maskować zaburzenia cyklu – krwawienie z odstawienia nie świadczy o tym, że oś hormonalna działa prawidłowo. [1]

Jak wygląda diagnostyka

Co pokazują badania i wytyczne

Konsensus MKOl z 2023 roku zaproponował narzędzie kliniczne (REDs CAT2), które pomaga ocenić ryzyko i nasilenie zaburzeń na podstawie wywiadu, badań laboratoryjnych, oceny cyklu miesiączkowego, gęstości mineralnej kości i historii urazów. [1] REDs jest rozpoznaniem z wykluczenia – podobne objawy mogą dawać np. choroby tarczycy, niedokrwistość czy inne zaburzenia hormonalne.

Moje podejście

Podczas konsultacji pytam o trening, sposób jedzenia, zmiany masy ciała, cykl miesiączkowy, sen i przebyte urazy – zwłaszcza złamania zmęczeniowe. Badania laboratoryjne dobieram indywidualnie, zwykle obejmują one m.in. morfologię i parametry gospodarki żelazem, ocenę tarczycy i – w zależności od sytuacji – hormony płciowe. Sprawdzam też, czy objawów nie tłumaczy inna choroba. Przy zaburzeniach miesiączkowania lub innych zaburzeniach hormonalnych kieruję do ginekologa lub endokrynologa w celu dalszej diagnostyki i leczenia.

Niedobór żelaza jest u osób aktywnych częsty i może dawać podobne objawy, dlatego zawsze o nim myślę. [3]

Leczenie

Co pokazują badania i wytyczne

Podstawą leczenia jest zwiększenie dostępności energii – przez zwiększenie podaży energii, czasem także czasowe zmniejszenie obciążeń treningowych. Konsensus zaleca podejście zespołowe: lekarz, dietetyk sportowy, a gdy pojawia się problem z jedzeniem – psycholog lub psychiatra. [1, 2]

Moje podejście

Nie traktuję tego jako „zakazu trenowania”. Najczęściej szukamy takiego planu, który pozwoli trenować dalej, ale bez kosztów zdrowotnych. Gdy widzę sygnały zaburzeń odżywiania, kieruję do specjalisty – to część leczenia, a nie porażka.

Ograniczenia danych

  • Większość badań dotyczy kobiet uprawiających sporty wytrzymałościowe. Danych o mężczyznach i amatorach jest mniej.
  • Dostępność energii trudno precyzyjnie zmierzyć poza warunkami badań naukowych.
  • Wiele badań ma charakter przekrojowy – pokazują związek, ale nie zawsze przyczynę.
  • Narzędzia przesiewowe i kliniczne są wciąż walidowane.

Źródła

  1. Mountjoy M i wsp. 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). Br J Sports Med. 2023;57(17):1073-1097. PMID: 37752011. doi: 10.1136/bjsports-2023-106994
  2. Mountjoy M i wsp. IOC consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2018 update. Br J Sports Med. 2018;52(11):687-697. PMID: 29773536. doi: 10.1136/bjsports-2018-099193
  3. Sim M i wsp. Iron considerations for the athlete: a narrative review. Eur J Appl Physiol. 2019;119(7):1463-1478. PMID: 31055680. doi: 10.1007/s00421-019-04157-y

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuje się indywidualnie, po rozmowie i – w razie potrzeby – badaniu. Fragmenty oznaczone jako „Co pokazują badania i wytyczne” opisują wyniki publikacji naukowych, a „Moje podejście” – moją praktykę i opinię. Jak powstają materiały.

Natalia Zelek

lek. Natalia Zelek, PWZ 3988496, nr księgi rejestrowej RPWDL 000000302161 – lekarka w trakcie specjalizacji z Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu. Konsultacje online oraz stacjonarnie w Warszawie.

© 2026 lek. Natalia Zelek · PWZ 3988496 · NIP 8691968291 · REGON 528520370 · Jak powstają materiały · Polityka prywatności